Tuesday, November 3, 2015

0373-0384



Bản chữ Nôm Liễu Văn Đường 1866

0373-0384

Tưng bừng sắm sửa áo xiêm,
Biện dâng một lễ xa đem tấc thành.
Nhà hương thanh vắng một mình,
Ngẫm cơ hội ngộ đã dành hôm nay.
Thời trân thức thức sẵn bày,
Gót sen thoăn thoắt dạo ngay mái tường.
Cách hoa sẽ dặng tiếng vàng,
Dưới hoa đã thấy có chàng đứng trông:
Trách lòng hờ hững với lòng,
Lửa hương chốc để lạnh lùng bấy lâu.
Những là đắp nhớ đổi sầu,
Tuyết sương nhuốm nửa mái đầu hoa râm.
<trang trước>  <trang sau>

Chú thích

(0374) biện: sửa soạn.
(0375) nhà hương: có bản Nôm ghi là "nhà lan", bởi chữ lan thất . Mĩ xưng chỉ chỗ ở của phụ nữ. Cũng gọi là: khuê phòng, lan phòng, lan đường.
(0377) thời trân : hoa quả vật quý đang mùa. Nguyên truyện: Hậu phụ mẫu đệ muội xuất môn chi hậu, mang thu thập hạ kỉ vị giai hào, nhất hồ mĩ tửu, tiên tự đáo hậu hoa viên lai, yếu tầm kiến Kim sinh, trí tạ tiền nhật hoàn thoa công án , , , , , (Thanh Tâm Tài Nhân, Kim Vân Kiều truyện, Hồi 3) (Thúy Kiều) chờ cha mẹ và hai em đi khỏi, rồi vội vàng sửa soạn mấy món ăn và một hồ rượu ngon, đi vào vườn hoa sau nhà, định tìm Kim Trọng để cảm tạ về việc trả thoa hôm trước.
(0378) gót sen: xem chú thích sen vàng 0181-0192.
(0382) lửa hương: bởi chữ hương hỏa . Chỉ hương lửa thắp lên khi thề ước cùng nhau.











0349-0360



Bản chữ Nôm Liễu Văn Đường 1866

0349-0360

Rằng: Trong buổi mới lạ lùng,
Nể lòng có lẽ cầm lòng cho đang.
Ðã lòng quân tử đa mang,
Một lời vâng tạc đá vàng thủy chung.
Ðược lời như cởi tấm lòng,
Giở kim thoa với khăn hồng trao tay.
Rằng: Trăm năm cũng từ đây,
Của tin gọi một chút này làm ghi.
Sẵn tay bả quạt hoa quỳ,
Với cành thoa ấy tức thì đổi trao.
Một lời gắn bó tất giao,
Mái sau dường có xôn xao tiếng người.
<trang trước>  <trang sau> 

Chú thích

(0351) đa mang: nhiều việc bận rộn.
(0352) đá vàng: bởi câu kim thạch chi ngôn tỉ dụ lời nói chân thành bền chặt như vàng như ngọc.
(0352) thủy chung : trước sau như một.
(0354) kim thoa: bản Nôm ở đây khắc là "kim châu" . Tạm ghi âm Quốc Ngữ là "kim thoa" theo như một số bản Nôm khác, và cho hợp nghĩa với câu "Với cành thoa ấy tức thì đổi trao" ở dưới.
(0357) bả quạt hoa quỳ: quạt vẽ hoa quỳ (Thúy Kiều lấy quạt tặng cho Kim Trọng).
(0358) cành thoa: đây là cái thoa bằng vàng mà Thúy Kiều đã bỏ quên trên cành đào. Kim Trọng bắt được thoa này và bây giờ trao lại cho Thúy Kiều. Mấy câu thơ mô tả việc hai người trao đổi tặng vật với nhau hơi tối nghĩa. Các bản Nôm khắc câu khác nhau và các nhà chú giải (Tản Đà, Bùi Kỷ & Trần Trọng Kim, Đào Duy Anh, v.v.) đưa ra nhiều ý kiến mâu thuẫn. Dựa theo nguyên truyện có phần mạch lạc hơn: Kim sinh đại hỉ đạo: "Tường cao nhân ải, bất năng đệ thoa, ngã khứ thủ kiện tiếp cước vật lai." Nhân hồi nhập phòng trung, thủ ngân xuyến nhất song, bạch ngân ngũ lưỡng, hãn cân nhất thuế; hựu trì nhất tiểu thê, đáo giả sơn trực tiếp tường đầu, dữ Thúy Kiều đối diện, hiến thượng kim thoa tịnh lễ vật đạo: "Vi mạt bất thiển, liêu vi chí kiến." Thúy Kiều mãn kiểm thông hồng đạo: "Thoa cảm lĩnh khứ, hậu lễ quyết bất cảm thụ." Kim sinh đạo: "Dữ thật biểu chân ý, khanh hà tác sáo từ." Thúy kiều tiếu nhi thụ chi, nhân dĩ thủ trung kim phiến, tụ nội cẩm thuế đáp chi. : ", , ." , , , ; , , , :", ." 滿: ", ." : ", ." , , (Thanh Tâm Tài Nhân, Kim Vân Kiều truyện, Hồi 2). Dịch nghĩa: Kim Trọng mừng rỡ nói: "Tường cao người thấp, không đưa cái thoa sang được, để tôi đi lấy cái gì bắc chân lên." Liền trở về phòng, lấy thêm một đôi vòng bạc, năm lạng bạc trắng, một dải khăn tay; lại mang một cái thang nhỏ, đến chỗ giả sơn, dựa đầu tường, leo lên cùng Thúy Kiều đối mặt, rồi đưa cái thoa vàng và lễ vật ra, nói: "Vài món nhỏ mọn không đáng gì, gọi là chút lễ gặp gỡ." Thúy Kiều đỏ bừng mặt, nói: "Cành thoa xin nhận, còn hậu lễ này, nhất quyết không dám lấy." Chàng Kim nói: "Gọi là tỏ lòng thành, sao nàng lại khách sáo như thế." Thúy Kiều cười và nhận lấy, nhân tiện lấy chiếc quạt vàng sẵn trên tay và chiếc khăn gấm trong ống tay áo tặng lại.
(0359) tất giao : (gắn bó như) keo sơn. Cổ thi: Dĩ giao đầu tất trung, thùy năng biệt li thử , (Mạnh đông hàn khí ) Lấy keo bỏ vào trong sơn, ai mà chia rẽ được.









Monday, November 2, 2015

0325-0336


Bản chữ Nôm Liễu Văn Đường 1871

0325-0336

Xương mai tính đã rũ mòn,
Lần lừa ai biết hãy còn hôm nay.
Tháng tròn như gởi cung mây,
Trần trần một phận ấp cây đã liều.
Tiện đây xin một hai điều,
Ðài gương soi đến dấu bèo cho chăng?
Ngần ngừ nàng mới thưa rằng:
Thói nhà băng tuyết chất hằng phỉ phong.
Dù khi lá thắm chỉ hồng,
Nên chăng thì cũng tại lòng mẹ cha.
Nặng lòng xót liễu vì hoa,
Trẻ con đã biết đâu mà dám thưa.
Chú thích

(0325) xương mai: bởi chữ mai cốt , tức là cốt cách của hoa mai. 
(0327) tháng tròn như gởi cung mây: lấy nghĩa câu nguyệt kí tâm vu nguyệt cung tháng nào cũng để bụng ở cung tiên trong mặt trăng (theo Bùi Kỷ & Trần Trọng Kim). 
(0328) trần trần một phận ấp cây: Có người nước Tống cày ruộng. Trong ruộng có gốc cây. Con thỏ chạy đụng gốc cây, gãy cổ chết. Người đó bèn bỏ cày mà giữ gốc cây, mong lại bắt được thỏ (Hàn Phi Tử , Ngũ đố , Thủ châu đãi thố ) (Trần Trọng San dịch). Ở đây ý nói cứ đợi mãi mà không thấy kết quả.  
(0330) đài gương: bởi chữ kính đài chỗ đặt gương soi để chải tóc trang điểm của đàn bà. Ở đây là tiếng tôn xưng người đẹp.
(0330) dấu bèo: bởi chữ bình tung , nghĩa là hành tung vô định, phiêu bạc khắp nơi như cánh bèo trôi nổi. Ở đây là lời nói khiêm.  
(0332) băng tuyết : trong sạch, trinh khiết (như giá tuyết).
(0332) phỉ phong : Thái phong thái phỉ (Thi Kinh, Bội phong , Cốc phong ) Hái rau phong rau phỉ. Ở đây ý nói mình quê mùa mộc mạc.  
(0333) lá thắm: xem chú thích 0265-0276. 
(0333) chỉ hồng: bởi chữ xích thằng , ý nói nhân duyên vợ chồng đều có định trước. Tương truyền Vi Cố đi kén vợ, gặp một ông già coi sách dưới trăng, bảo đó là hôn thư. Cứ theo sách ghi, ông già lấy chỉ đỏ buộc chân những người phải lấy nhau. Ông già nói Vi Cố sẽ lấy một đứa con gái nhà nghèo hèn. Vi Cố không muốn, tìm cách giết đi, nhưng sau vẫn lấy đúng người này làm vợ (Lí Phục Ngôn , Tục u quái lục , Định hôn điếm ).